Veneris die 13 mensis Novembris 2026

CULTUS

PAX IN MODO AERONAVALI

Ab Alexandro Molis scriptum.

 

Voces e Pulvere: Patrimonium Archaeologicum Bello Servandum

Prooemium

Bello vix exorto, historia plerumque inter res non necessarias numeratur. Dum enim missilia caelum transvolant peditumque agmina procedunt, antiquitatis reliquiae, monumenta, musea, tabularia, situs archaeologici, aut fortuitis damnis conteruntur aut, quo memoria consulto deleatur, destinata petuntur. Quae iactura absoluta est. Nam, ut eruditi, milites, atque ii qui patrimoniis gentium servandis operam dant magis magisque intellexerunt, quisquis corporalia populi monumenta deleverit, is memoriam eius communem frangere, identitatem culturalem dissolvere, historiae denique continuationem aliter conscribere consulto conatur.[1]

Attamen, etiam obscurissimis recentium bellorum temporibus, instituta internationalia, foedera militaria, archaeologique indigenae intrepidi, quasi uno corpore facto, ad ea quae supersunt defendenda surrexerunt. Quippe communitas gentium, sive antiqua artificia clam sub umbra procedentium factionum militantium subducenda erant, sive exquisita iuris praesidia rationesque digitales conservandi excogitandae, multiplicem communis praeteriti tutelam comparavit. Hoc igitur commentario difficultates ingentes, momenta iuris, atque praeclara rerum servatarum exempla examinantur, quibus hodiernum certamen pro patrimonio archaeologico in regionibus bello vexatis conservando definitur.

 

De Belli Vastatione Perscrutanda: Cur Patrimonium Referat

Belli temporibus patrimonium culturale saepe inter miserabiles casus numeratur. At, ut exempla historica docent, vastatio plerumque minime fortuita est. Nam sive antiqui Mesopotamiae situs ab ISIS (Civitate Islamica Iraquiae et Syriae) consulto in pulverem redacti sunt, sive musea tabulariaque historica per Europam Orientalem ordine tormentis verberata atque direpta[2], bona culturalia iterum atque iterum in ipsa belli arma conversa sunt.[3]

Qui autem civibus nocere constituunt, ii, bonis culturalibus petitis, communitatis concordiam perturbant, iura ex identitate repetita infirmant, corporalia denique praesentiae historicae testimonia tollunt. Templo solo aequato aut museo exinanito, radices avitae communitatis non modo oculis subducuntur, sed re ipsa oppugnantur. Quare hos thesauros, quorum iactura sarciri non potest, tueri neque ad solam pulchritudinem neque ad doctrinam tantum pertinet, sed iurium humanorum necessitati respondet atque culturali saluti consulit.[4]

De Prima Acie Fortium: Exempla Auxilii Subiti

Cum segnitia administrorum atque cunctatio politica ordinariam rei publicae administrationem impediunt, totum servandi onus in patrimonii indigeni peritorum umeros recidit, qui repentino periculo primi quasi auxiliatores occurrunt.

De Museo Deir ez-Zor Servato

Una ex mirabilissimis saeculi unius et vicesimi expeditionibus ad res servandas in Syria suscepta est, cum factio militans ISIS anno 2014 imperium suum per regionem propagaret.[5] Inter proelia, perturbationem regionis, horrendamque musei Mosulensis in finitima Iraquia direpti memoriam, archaeologi audacem ac periculosam expeditionem peregerunt, qua circiter 30 000 artificia inaestimabilia e Museo Deir ez-Zor subducta sunt.[6]

Cum angustissimis condicionibus laboraret, quippe museo cum aeroporto militari non nisi angusto ac valde periculoso itinere coniuncto, Maamoun Abdulkarim, Director Generalis Directorii Generalis Antiquitatum et Museorum Syriae, operi praefuit quod pars erat maioris conatus, quo circiter 300 000 res museales tota natione servatae sunt.[7] In rebus ereptis erant statuae antiquae, ornamenta delicata, tabulaeque cuneiformes inaestimabiles, quae in praeclaris Mesopotamiae sitibus, ut Mari, Halaf, Dura-Europos, effossae erant.[8] Abdulkarim postea monuit ad tale praesidium perficiendum celeritate consilii, firmitate institutorum, fide absoluta opus fuisse; simul affirmavit, si quis in culturali discrimine perfectas condiciones opperiretur, multo maius ei periculum imminere quam si inter incerta ageret.[9]

De Praesidiis Iuris Internationalis: Quomodo Tutela Processerit

Ius internationale instrumenta maximi momenti praebet, quibus et ii qui de rebus publicis statuunt et duces militares impellantur ut patrimonii culturalis tutelam in consilia proeliorum rerumque stabiliendarum recipiant.[10] Huius autem iuris structurae fundamentum est Conventio Hagensis anni 1954 de Bonis Culturalibus in Eventu Conflictus Armati Protegendis, quam UNESCO (Consociatio Nationum Unitarum ad Educationem, Scientiam Culturamque), post calamitosa Belli Orbis Terrarum Secundi damna culturalia, adprobavit.[11]

Columnae Conventionis Hagensis anni 1954

Ratio Protectionis

Ambitus atque Munus

Protectio Generalis

Praesidium primarium omnibus bonis culturalibus ipso iure datum, quo et hostiles actus vetantur et leges adversus direptionem exiguntur.

Protectio Specialis (Caput II)

Immunitas receptaculis in indicem relatis sedibusque monumentalibus longe ab obiectivis militaribus sitis concessa, quae olim paene in usu esse desiit.

Protectio Aucta (Protocollum anni 1999)

Praesidium iuris renovatum, facile adhibendum, firmumque patrimonio culturali summae dignitatis datum.[12]

 

De Ratione Protectionis Generalis

Conventio Hagensis anni 1954 omnibus bonis culturalibus, quae “magni momenti ad patrimonium culturale cuiusque populi” sunt, statum protectum ipso iure tribuit.[13] Ea non modo hostiles actus in talia bona directos, sed etiam quemlibet eorum usum quo damnis bellicis exponantur vetat.[14] Praeterea civitatibus quae partes sunt officium absolutum neque ullo pacto remittendum imponit, ut furtum, direptionem, usurpationem, vandalismum prohibeant, praecaveant, compescant; quod quidem officium, etiam necessitate militari invocata, firmum manet.

Attamen universa Protectionis Generalis natura vitium quoddam sibi insitum habet: omnibus enim protectis, nihil praecipuum eminet. Duces in acie atque consiliarii militares, quibus decem milia situum archaeologicorum curanda sunt, saepe aut consiliis capiendis fatigantur aut ipsa rei magnitudine opprimuntur, cum in proelio ad unumquemque tumulum ac monumentum custodes armatos collocare nullo modo possint.[15]

De Spe Protectionis Auctae

Ut lacunae explerentur quas intermissa Protectionis Specialis ratio reliquerat, quippe quae per decennia tum severis de locorum distantia condicionibus, tum impedimentis politicis Belli Frigidi, cuiusmodi fuit calamitas Angkor Wat annis septuagenariis saeculi vicesimi, debilitata esset, communitas gentium Protocollum Alterum anni 1999 ad Conventionem Hagensem anni 1954 instituit. Inde orta est ratio Protectionis Auctae, quae, cum latum ambitum, facilem aditum, firmissimumque iuris praesidium coniungat, iis qui hodie de rebus publicis statuunt societatibusque militaribus viam practicam praebet, qua egregium patrimonium culturale ante bellum exortum describatur atque muniatur.[16]

De Hodiernis Interventibus: Ultra Campum Proelii

Ut patrimonium in regionibus bello vexatis defendatur, ordinata interventuum coniunctio requiritur, quae longe ultra praesentem rerum corporalium tutelam pertinet:[17]

1.       De Subitis Consiliis et Discrimine Aestimando: Indigeni periti, libellis adhibitis, inter quos est libellus ICCROM (Centri Internationalis Studiis Conservationis ac Restitutionis Bonorum Culturalium) qui Primum Auxilium Patrimonio Culturali Temporibus Discriminis Ferendum inscribitur, aedificia historica saccis harena plenis muniunt, res museales in indices referunt, locaque tuta ad eas transferendas multo antequam acies adveniat parant.[18]

2.       De Operis Continuatione atque Auxilio Remoto: Bellis in crudeles obsessiones et diuturnas pugnae moras productis, instituta culturalia ruinam oeconomicam subeunt. Stipendiis remotis, sodaliciis, atque diuturno auxilio ad facultates augendas praebitis efficitur ut culturae ministri vivere possint neque ad collectiones sine custode tuendas mortiferis periculis se committant.[19]

3.       De Novis Sedibus et Professionis Patrocinio: Quoniam culturae defensores atque patrimonii custodes saepe ab hostibus petuntur qui narrationes historicas delere student, instituta qualia sunt Artistic Freedom Initiative et academica retia internationalia peritis periclitantibus necessariam sedis mutationem atque auxilium iuris praebent.[20]

4.       De Tabulariis Digitalibus atque Archaeologia Bellica: In regionibus bello vexatis, qualis est Ucraina, hodierni conservatores maxime nituntur observatione remota per satellites, descriptione cartographica per GIS (Rationem Informaticam Geographicam), atque imaginibus summa resolutione in formam digitalem redactis, ut vastationem observent, documenta in tabularia referant[21], atque una cum investigatoribus iurium humanorum indicia forensia colligant, quae futuris iudiciis internationalibus de criminibus bellicis usui sint.[22]

Conclusio

Patrimonium archaeologicum bello flagrante conservare nihil aliud est nisi pro ipsa historiae humanae anima certare. Antiquis enim artificiis e ruinis extractis atque in subterraneis receptaculis in formam digitalem redactis, perpetua illa humanae constantiae adversus vastationis vires testimonia exstant. Quemadmodum ii qui in prima acie belli consistunt antiquitatis fragmenta e pulvere eripiunt, ne historia nostra deleatur, ita communitas gentium vigilare pergat necesse est, ut corporalia communis memoriae nostrae vincula tueatur atque salva ad posteras generationes transmittat.

 

Dabam die XIV mensis Octobris anno MMXXVI.

 

Notae finales

 

[1] UNESCO, Armed Conflicts and Heritage, https://www.unesco.org/en/heritage-armed-conflicts (postremo inspectum Oct. 14, 2026); Smithsonian Cultural Rescue Initiative, Current Approaches to Conservation of Conflict-Affected Heritage, https://culturalrescue.si.edu/why-it-matters/our-impact/current-approaches-conservation-conflict-affected-heritage (postremo inspectum Oct. 14, 2026).

[2] National Geographic, ISIS Destruction and Looting of Ancient Sites in Iraq and Syria, https://www.nationalgeographic.com/history/article/150901-isis-destruction-looting-ancient-sites-iraq-syria-archaeology.

[3] Getty Publications, Cultural Heritage and Mass Atrocities, pt. 5, ch. 29, https://www.getty.edu/publications/cultural-heritage-mass-atrocities/part-5/29-beitler-dugan/; UNESCO, Armed Conflicts and Heritage, https://www.unesco.org/en/heritage-armed-conflicts (postremo inspectum Oct. 14, 2026).

[4] Getty Publications, Cultural Heritage and Mass Atrocities, pt. 5, ch. 29, https://www.getty.edu/publications/cultural-heritage-mass-atrocities/part-5/29-beitler-dugan/; UNESCO, Armed Conflicts and Heritage, https://www.unesco.org/en/heritage-armed-conflicts (postremo inspectum Oct. 14, 2026).

[5] Andrea Margolis, 30,000 Ancient Treasures Saved from ISIS in Daring Archaeological Rescue, FOX NEWS (Oct. 5, 2026, 8:00 AM EDT), https://www.foxnews.com/travel/30000-ancient-treasures-saved-isis-daring-archaeological-rescue.

[6] Margolis, supra, nota 5.

[7] Margolis, supra, nota 5.

[8] Margolis, supra, nota 5.

[9] Margolis, supra, nota 5.

[10] UNESCO, Document PF0000397005, https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000397005.

[11] UNESCO, Armed Conflicts and Heritage, https://www.unesco.org/en/heritage-armed-conflicts (postremo inspectum Oct. 14, 2026).

[12] Seán Fobbe, How to Protect Outstanding Cultural Heritage from the Ravages of War: Utilize the System of Enhanced Protection Under the 1999 Second Protocol to the Hague Convention, Antiquities Coalition Think Tank, https://acthinktank.scholasticahq.com/article/143675-how-to-protect-outstanding-cultural-heritage-from-the-ravages-of-war-utilize-the-system-of-enhanced-protection-under-the-1999-second-protocol-to-the; UNESCO, Armed Conflicts and Heritage, https://www.unesco.org/en/heritage-armed-conflicts (postremo inspectum Oct. 14, 2026).

[13] Fobbe, supra, nota 12.

[14] Fobbe, supra, nota 12.

[15] Fobbe, supra, nota 12.

[16] Fobbe, supra, nota 12.

[17] Brian I. Daniels, Protecting Cultural Heritage During Conflict, Georgetown Journal of International Affairs, https://gjia.georgetown.edu/society-culture/protecting-cultural-heritage-during-conflict/; Smithsonian Cultural Rescue Initiative, Current Approaches to Conservation of Conflict-Affected Heritage, https://culturalrescue.si.edu/why-it-matters/our-impact/current-approaches-conservation-conflict-affected-heritage (postremo inspectum Oct. 14, 2026); Mallory Moosbrugger, Preserving Cultural Heritage in Conflict Zones: A Focus on Wartime Archaeology, SCDNR Blog (Feb. 13, 2025), https://scdnrblog.com/2025/02/13/preserving-cultural-heritage-in-conflict-zones-a-focus-on-wartime-archaeology/.

[18] Brian I. Daniels, Protecting Cultural Heritage During Conflict, Georgetown Journal of International Affairs, https://gjia.georgetown.edu/society-culture/protecting-cultural-heritage-during-conflict/.

[19] Daniels, supra, nota 17.

[20] Daniels, supra, nota 17.

[21] Mallory Moosbrugger, Preserving Cultural Heritage in Conflict Zones: A Focus on Wartime Archaeology, SCDNR Blog (Feb. 13, 2025), https://scdnrblog.com/2025/02/13/preserving-cultural-heritage-in-conflict-zones-a-focus-on-wartime-archaeology/; Smithsonian Cultural Rescue Initiative, Current Approaches to Conservation of Conflict-Affected Heritage, https://culturalrescue.si.edu/why-it-matters/our-impact/current-approaches-conservation-conflict-affected-heritage (postremo inspectum Oct. 14, 2026).

[22] Getty Publications, Cultural Heritage and Mass Atrocities, pt. 5, ch. 29, https://www.getty.edu/publications/cultural-heritage-mass-atrocities/part-5/29-beitler-dugan/.

Scripsit Alexander Molis - PAX IN MODO AERONAVALI


Aulæum Baiocense post Novem Saecula in Britanniam Reductum
DE STUDIO LINGUAE LATINAE IMMINUTO
THALIA. LVDI TERTII
Churchill Pictor Londinii Celebratur
Iosephus Van Dam mortuus est.